De Vier Vrijheden - William J. Vanden Heuvel

We kijken naar het verleden om te leren voor de toekomst. We hoeven maar terug te denken aan de tijd waarin Franklin D. Roosevelt op 6 januari 1941 zijn toespraak hield, om te beseffen hoe goed we het nu hebben. De wereld van toen – verscheurd door oorlog, onderdrukt door de Nazi's, ontmenselijkt door gewelddadige racisten – was een wereld waarin ieder democratisch beginsel werd bedreigd en weggehoond. Met de Vier Vrijheden komen verleden en heden samen. Dit zijn de vrijheden waarvoor we hebben gevochten en die zijn opgenomen in het Handvest van de Verenigde Naties en in de Algemene Verklaring van de Rechten van de Mens. Het zijn de fundamentele waarden van een wereld zoals wij die aan onze kinderen willen nalaten.

Op 6 januari 1941 gaf President Roosevelt in een toespraak voor het Amerikaanse Congres zijn visie op een menswaardige wereld.

Hij sprak in eenvoudige, heldere taal over een land dat zich – overal ter wereld – zou inzetten voor de Vier Vrijheden: 

  • Vrijheid van meningsuiting: de beste verdediging tegen aantasting van de democratie;
  • Vrijheid van godsdienst: ons wapen tegen onverdraagzaamheid en fanatisme;
  • Vrijheid van gebrek: de belofte om hongersnood, armoede en epidemieën uit te roeien;
  • Vrijheid van vrees: een vrijheid die afhankelijk is van collectieve veiligheid, een begrip dat door de VS binnen de Verenigde Naties wordt uitgedragen.


Deze woorden en begrippen waren voor President Roosevelt zeer persoonlijk. Hij schreef de Vier Vrijheden zelf en hield een helder, eenvoudig betoog om de Amerikaanse bevolking duidelijk te maken dat het isolement van de Verenigde Staten voorbij was en dat het land geen andere keuze had dan zijn enorme slagkracht aan te wenden om de fascistische dictators te verslaan. Franklin Roosevelt wilde niet alleen dat zijn landgenoten, maar alle landen ter wereld inzagen dat de Vier Vrijheden het gevecht rechtvaardigden, de opoffering waard waren en een overwinning noodzakelijk maakten.

Wie was deze leider van wie Winston Churchill zei dat “hij de nobelste mens is die ik ooit heb gekend”? Franklin D. Roosevelt gaf een stem aan de Amerikaanse bevolking tijdens de zwaarste crises van de vorige eeuw. Hij leidde Amerika uit de hopeloosheid van de Grote Depressie. Hij bracht ons de overwinning in de Tweede Wereldoorlog. Vier keer werd hij tot President van de Verenigde Staten verkozen. Dankzij zijn temperament en talent, zijn energie en intuïtie. Franklin Roosevelt was voorbereid op wat komen ging. Hij was een frisse wind in de Amerikaanse politiek – vitaal, vol vertrouwen, optimistisch, warm en opgewekt. Ook op persoonlijk vlak was hij ongekend moedig. Hij is de enige persoon in de geschreven geschiedenis die als leider van zijn volk werd gekozen, terwijl hij niet zonder hulp kon staan of lopen. Op zijn 39e kreeg hij polio. De pijn van zijn worsteling is nauwelijks te bevatten – opnieuw leren bewegen, staan, afhankelijk zijn van de fysieke steun van anderen – maar nooit wanhopig worden, geen zelfmedelijden hebben en de moed niet laten zakken. Diezelfde moed gaf hij aan zijn land op een moment dat de nood ongekend hoog was. Angst veranderde hij in geloof en sociale rechtvaardigheid werd onder zijn leiding overheidsbeleid.

We praten over een tijd dat je nog een held kon worden, waarin idealisme werd bewonderd en je inzetten voor de publieke zaak de hoogste roeping was. Dit was ook de periode waarin Adolf Hitler de toekomst naar zich toetrok. President Roosevelt waarschuwde de wereld dat de agressors geïsoleerd moesten worden. Hij maakte van Amerika het schoolvoorbeeld van de democratie. Hij was de opperbevelhebber van de grootste militaire macht in de geschiedenis, de bedenker van de samenwerking tussen de geallieerden, die de oorlog uiteindelijk wonnen, de vader van het kerntijdperk. Hij was de stuwende kracht achter de blauwdruk voor de naoorlogse wereld. De visie van de Verenigde Naties, de inzet op collectieve veiligheid, de vastberadenheid om een einde te maken aan de koloniale overheersing, het economische plan voor een welvarende wereld waarin alle landen toegang hebben tot hulpbronnen en handel – dit alles is de nalatenschap van Franklin D. Roosevelt.

De Koude Oorlog blokkeerde de vervulling van zijn dromen voor een betere wereld. Nu is het voorbij. We zien dat verwachtingen zijn teleurgesteld. We zien oude rivalen weer recht tegenover elkaar staan. Sommigen vragen zich af of de democratieën deze uitdaging wel aankunnen. Wat wij nodig hebben, is geduld, discipline en moed om de uitdaging aan te gaan en de strijd te winnen. De Vier Vrijheden zijn relevanter dan ooit.

Een redacteur van een krant in Kansas merkte na het horen van de Four Freedoms-speech in januari 1941 op dat “de Amerikaanse bevolking bij monde van hun President een nieuwe Magna Carta van de democratie aan de wereld hebben gegeven.” “De Vier Vrijheden”, aldus William Allen White, “luiden een nieuw wereldtijdperk in. Een belangrijk moment, een belangrijk doel en een belangrijke man hebben zich verenigd.”

De redacteur in Kansas had gelijk. De woorden van President Roosevelt leven voort en elke volgende generatie moet zijn droom vasthouden, begrijpen, erin geloven, ervoor werken en met nieuwe kracht en vasthoudendheid vechten voor onze vrijheid.